طالبان و قطع اینترنت: نقض آشکار حق دسترسی مردم به اطلاعات
ما از طالبان میخواهیم فوراً به محدودیتهای اینترنت پایان دهند و دسترسی آزاد، بیوقفه و ارزان مردم به اینترنت را تضمین کنند
گزارش کانون حقوق بشر افغانستان در مورد قطع گسترده اینترنت از سوی طالبان
در افغانستان امروز، اینترنت فقط یک وسیله سرگرمی نیست؛ بلکه نوعی شریان حیاتی زندگی روزمره مردم است. از آموزش آنلاین و تجارت و خدمات بانکی گرفته تا ارتباط با خانوادههای دوردست، اینترنت ابزار اساسی بقا و رشد جامعه شده است. با این حال، طالبان از زمان بازگشت به قدرت در آگوست ۲۰۲۱، بارها دسترسی مردم به این حق اساسی را با قطع کامل یا کندسازی گسترده اینترنت محدود کردهاند. این محدودیتها غالباً در روزهای حساس از اعتراضات زنان گرفته تا مناسبتها و سالگردهای ملی یا پوشش حملات امنیتی ـ تشدید میشود و بهوضوح با هدف کنترل اطلاعات و جلوگیری از افشای واقعیتها اعمال میشود. اما این بار متفاوت است؛ طالبان این بار برای اینکه مردم به اینترنت و جهان دسترسی نداشته و در ارتباط نباشند، این محدودیت را وضع کردهاند.
طبق اسناد و مدارک حقوق بینالمللی و حقوق بشری، دسترسی آزادانه به اطلاعات از حقوق بنیادین و اساسی بشر است. ماده ۱۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی به صراحت حق «جستوجو، دریافت و انتشار اطلاعات» را تضمین میکند. افغانستان عضو این میثاق است و طالبان، حتی بدون بهرسمیتشناختهشدن بینالمللی، مکلف به رعایت آن هستند. قطع اینترنت بدون اعلام دلیل موجه و قانعکننده، بدون محدودیت زمانی روشن و بدون امکان اعتراض، نقض آشکار این ماده است. چنین اقداماتی نه «تدبیر امنیتی» بلکه شکل تازهای از سانسور واقعیت جمعی و سرکوب آزادی بیان و خصوصاً با توجه به شرایط خاص زنان در افغانستان و نقض حقوق زنان محسوب میشود.
بنابراین، محدودیت اینترنت هرچند در برخی ولایتها و شهرها اعمال شده، اثرات ویرانگری بر زندگی مردم گذاشته است که در موارد زیر به جنبههای اساسی آن اشاره میشود:
آموزش: اولین قربانی قطع اینترنت آموزش است. با روی کار آمدن طالبان در سال ۲۰۲۱ بدینسو، محدودیت شدید بر زنان و دختران اعمال شده و عملاً آنان از آموزش، کار و اشتغال منع شدهاند. اما قطع اینترنت منجر به محروم شدن صدها هزار دانشجو و دانشآموز شده است. این در حالی است که همین حالا دختران از آموزش حضوری نیز محروماند و پسران نیز از امکانات و فرصتهای آموزشی مناسب برخوردار نیستند.
رسانهها: دومین قربانی قطع اینترنت رسانه است. خبرنگاران، روزنامهها، خبرگزاریها، برخی تلویزیونها و رادیوها بعد از قطع اینترنت فعالیتشان متوقف شده یا نمیتوانند به موقع گزارش دهند یا با جهان ارتباط برقرار کنند.
اقتصاد: سومین قربانی قطع اینترنت کسبوکار آنلاین است. اگرچه در افغانستان کسبوکار آنلاین هنوز بهطور گسترده میان مردم جا نیفتاده است، اما بعد از روی کار آمدن طالبان و اعمال قوانین سختگیرانه، مردم بیشتر به اینسو روی آوردهاند. بنابراین، با قطع اینترنت عملاً خدمات بانکی و کسبوکارهای آنلاین فلج شدهاند و از سوی دیگر شهروندان نمیتوانند با خانوادهها و اعضای فامیل خود در دیگر شهرها یا خارج از کشور ارتباط برقرار کنند.
حق دسترسی به اطلاعات: با اعمال قوانین سختگیرانه بر اینترنت، مردم عملاً از حقایق و اتفاقات روز، اخبار و رویدادها بیاطلاع ماندهاند؛ روایت رویدادها سانسور شده و تنها در انحصار طالبان میماند، بهطوریکه صدای قربانیان هرگز شنیده نمیشود. از این رو، قطع اینترنت به معنای خاموش کردن صدای جامعه است. این کار باعث میشود تصاویر نارضایتی و شکایات مردم، اعتراضات زنان، گزارشهای نقض حقوق بشر و ویدیوهای حملات تروریستی به بیرون درز نکند و جهان از واقعیتهای افغانستان بیخبر بماند. چنین سیاستی تلاشی آگاهانه برای تحریف واقعیت، تغییر چهره طالبان و حذف حافظه جمعی است.
ما از طالبان میخواهیم فوراً به محدودیتهای اینترنت پایان دهند و دسترسی آزاد، بیوقفه و ارزان مردم به اینترنت را تضمین کنند. همچنین از سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و شرکتهای فناوری میخواهیم که در این خصوص فشارهای هماهنگ بر طالبان وارد کنند تا به این نقض سیستماتیک حق دسترسی به اطلاعات پایان دهند. حمایت از رسانههای آزاد، آموزش صدها هزار دانشآموز و دانشجوی دختر و فراهمکردن ابزارهای ضد سانسور (VPN) باید بخشی از استراتژی بینالمللی برای حفظ حق مردم افغانستان در دسترسی به اطلاعات باشد.
از این رو، در یک کلام، در شرایطی که مردم ما ـ خصوصاً زنان و دختران ـ در موقعیتی بسیار حساس بهسر میبرند، قطع اینترنت، قطع امید و قطع زندگی است؛ اما سکوت نهادهای مربوطه و جهانی در برابر این اقدام، امید را برای همیشه از مردم میگیرد.
